Toen ik het eerste oude stopcontact in ons huis uit 1931 opendraaide, verwachtte ik keurig bruin, blauw en geel-groen. Wat ik vond was een draad in een verschoten rood, een grijze en iets wat ooit groen was geweest. Een stopcontact aansluiten draait om precies dit: weten welke draad wat doet. En de harde les van een oud huis is dat de kleur je dat niet altijd vertelt. Je meet het, je gokt het nooit.
De moderne regel is gelukkig glashelder. Bruin is de fase, blauw is de nul, geel-groen is de aarde. Die aardedraad gaat op de aardklem, de bruine op de klem met een L, de blauwe op de N. In een nieuw of gerenoveerd huis kun je daarop vertrouwen. In een oud huis niet, en dat verschil kan je een gevaarlijke verwisseling schelen. Eerst de tabel, dan het waarom en het hoe.
| Draad | Moderne kleur (sinds 2001) | Functie | Klem |
|---|---|---|---|
| Fase | Bruin | Voert 230 volt aan | L |
| Nul | Blauw | Voert de stroom terug | N |
| Aarde | Geel/groen | Beschermt je bij een fout | Aardklem, meestal het midden |
Deze tabel is je houvast bij moderne bedrading. Het echte vakwerk zit in het strippen, klemmen en controleren, en in het herkennen van het moment waarop je oude installatie je voor de gek houdt. Lees vooral verder.
De moderne draadkleuren, en waarom ze zijn veranderd
Sinds 2001 gelden in Nederland de Europese kleuren: bruin voor de fase, blauw voor de nul en geel-groen voor de aarde. Die geel-groene combinatie is heilig, ze mag voor niets anders worden gebruikt dan aarde. Zie je geel-groen, dan is dat de aarde, punt.
De reden voor de omschakeling is verrassend menselijk. Vroeger werden rood en groen gebruikt, en dat zijn nou net de twee kleuren die bij de meest voorkomende vorm van kleurenblindheid lastig uit elkaar te houden zijn. Voor een monteur die rood en groen niet goed ziet, was dat levensgevaarlijk. Bruin, blauw en geel-groen is voor iedereen te onderscheiden, en daarmee veiliger.
Dit artikel gaat over de aansluiting en de bedrading. Wil je weten hoe je het contactdoosje zelf op een muur zet zonder te hakken, lees dan eerst hoe je een opbouw stopcontact plaatst, want daar draait het meer om het monteren dan om de draden.
Waarom je in een oud huis de kleur nooit blind vertrouwt
Voor 2001, en zeker in de decennia daarvoor, waren de draadkleuren in Nederland een rommeltje. Je komt rood, grijs, zwart en groen tegen, in wisselende betekenissen per periode en per klusser die er ooit aan heeft gezeten. In een huis dat bijna een eeuw meegaat en dat door talloze handen is verbouwd, kun je uit de kleur niets met zekerheid afleiden.
Daarom geldt in een oud huis maar één regel: meten. Schakel de groep uit, controleer met een deugdelijke spanningszoeker welke draad de fase is, en ga nooit af op wat de kleur suggereert. Wij hebben een keer een stopcontact opengehad waar de aarde en de nul, afgaand op de kleur, precies verkeerd om leken te zitten. De tester wees het echte verhaal aan. Vertrouw het apparaat, niet de kleur.
Kom je in een oud huis een stopcontact tegen zonder aardedraad, met maar twee aders, dan is dat een teken dat die groep niet geaard is. Sluit daar geen randaardestopcontact aan alsof het wel geaard is, maar laat de installatie eerst nakijken.
Zo sluit je een stopcontact aan
Met de groep uit en alles aantoonbaar spanningsloos begin je met strippen. Voor stopcontacten gebruik je aders van minimaal 2,5 vierkante millimeter. Strip het uiteinde volgens de markering op het stopcontact, vaak zo’n tien tot vijftien millimeter. Te veel bloot koper is vragen om kortsluiting, te weinig geeft een slecht contact dat warm loopt. De meeste stopcontacten hebben een min- en max-streepje dat je precies de goede striplengte laat zien.
Steek de gestripte ader in de juiste klem: aarde op de aardklem, fase op L, nul op N. Bij een schroefklem draai je vast tot de draad echt klemt, met de isolatie net tot aan de klem en geen koper eronderuit. Veel moderne stopcontacten hebben steekklemmen, waar je de draad zonder schroef in duwt. De basisregels voor elektra blijven daarbij leidend: je werkt achter de meter, volgens NEN 1010, en veilig.
Controleer voor je de kap erop zet dat er nergens koper bloot buiten een klem uitsteekt en dat alle drie de draden vastzitten. Zet dan pas de groep weer aan en test met een stekkertester of fase, nul en aarde op de goede plek zitten. Dat kastje van een paar euro is de goedkoopste verzekering die je kunt kopen.
Doorlussen: een tweede stopcontact op hetzelfde punt
Wil je op een bestaand stopcontact een tweede aansluiten, dan lus je door. Je verbindt de kleuren met elkaar: fase op fase, nul op nul, aarde op aarde, zodat de stroom van het ene contact naar het volgende loopt. Een stappenplan voor doorlussen laat goed zien hoe je de aders netjes onder elkaar in de klemmen zet.
Er zit een grens aan hoeveel je op één groep hangt. Een gewone stopcontactgroep is 16 ampère, wat neerkomt op zo’n 3680 watt. Als vuistregel hang je daar niet meer dan een stuk of acht stopcontacten aan, en zeker geen zware verbruikers die samen over die grens gaan. Een wasmachine, droger en oven wil je sowieso op hun eigen groep.
Joost is dol op steekklemmen. Klik, klik, klik, en hij was klaar voor ik mijn striptang had gevonden. Tot ik aan een van zijn draadjes trok en die zo uit de klem kwam, omdat hij te kort was gestript. We hebben ze allemaal nagelopen. Snel is fijn, maar bij elektra controleer je elke ader met een lichte trek voor de kap erop gaat.
Wanneer je stopt en de installateur belt
Een stopcontact aansluiten op een bestaande, geaarde groep met aardlekschakelaar is voor een zorgvuldige klusser goed te doen. Sommige situaties horen bij de vakman. Een groep zonder aarde die eigenlijk vernieuwd moet worden, een nieuwe groep in de meterkast, alles in de natte zones van een badkamer, of een installatie waar je halverwege het spoor bijster raakt: dat laat je doen.
Bij ondeugdelijk elektrawerk kan je verzekeraar bij schade of brand lastig gaan doen over de uitkering. Een erkend installateur werkt aantoonbaar volgens de norm. Wij sluiten inmiddels rustig een stopcontact aan op een nette, geaarde groep. Maar de oudste, ongeaarde hoek van ons huis hebben we bewust aan een professional overgelaten. Weten waar je grens ligt, is ook vakmanschap.
Veelgestelde vragen
Welke draad hoort op welke klem bij een stopcontact?
Bij moderne bedrading gaat de bruine fasedraad op de klem met een L, de blauwe nuldraad op de N en de geel-groene aardedraad op de aardklem, meestal in het midden. Geel-groen is altijd de aarde en mag nooit iets anders zijn. In een oud huis meet je met een spanningszoeker welke draad de fase is.
Wat waren de oude draadkleuren in Nederland?
Voor 2001 werden onder meer rood, grijs, zwart en groen gebruikt, in wisselende betekenissen per periode. Je kunt er niets met zekerheid uit afleiden. In een oud huis vertrouw je daarom nooit op de kleur, maar controleer je met een deugdelijke spanningszoeker welke draad de fase voert.
Hoe ver moet ik de draad strippen voor een stopcontact?
Meestal tussen de tien en vijftien millimeter, volgens de markering op het stopcontact zelf. Te veel bloot koper kan kortsluiting geven, te weinig zorgt voor een slecht contact dat warm loopt. Veel stopcontacten hebben een min- en max-streepje dat de juiste striplengte aangeeft.
Hoeveel stopcontacten mag ik op één groep doorlussen?
Een gewone stopcontactgroep is 16 ampère, oftewel ongeveer 3680 watt. Als vuistregel hang je er niet meer dan een stuk of acht stopcontacten aan, en geen zware verbruikers die samen over die grens gaan. Apparaten als een wasmachine, droger of oven krijgen een eigen groep.
Kan ik een stopcontact aansluiten zonder de stroom eraf te halen?
Nee, nooit. Schakel altijd de hele groep uit in de meterkast en controleer met een spanningszoeker of het echt spanningsloos is, tussen fase en nul en tussen fase en aarde. Werken onder spanning met 230 volt is levensgevaarlijk en volstrekt onnodig.
Fenne Wijngaard schrijft op Klushuis over alles wat een oud huis vraagt, van scheve muren tot de bedrading achter een verschoten stopcontact. Samen met Joost knap ik sinds 2018 ons huis uit 1931 op, met gezond respect voor 230 volt. Meer over ons lees je hier.
