De offerte om een enkel stopcontact in onze schuur bij te plaatsen begon bij 180 euro, voorrijkosten apart. Voor een stopcontact op een kale bakstenen muur, waar niks weggehakt hoefde te worden. Toen ben ik gaan lezen, want een opbouw stopcontact plaatsen bleek precies het soort klus dat je onder voorwaarden prima zelf mag doen, mits je de veiligheid serieus neemt. Dat laatste is geen bijzin. Met 230 volt is er geen ruimte om te gokken.
De kern in het kort. Een opbouw stopcontact schroef je op de muur, zonder sleuven te hakken, en je sluit het aan op een bestaande, geaarde groep. Voor je iets aanraakt schakel je de hele groep uit in de meterkast en controleer je of het echt spanningsloos is. Kun je dat niet met zekerheid, of heeft je groep geen aarde, dan is dit het moment voor een erkend installateur. Hieronder loop ik het stap voor stap met je door, inclusief waar het bij ons bijna misging.
Wat een opbouw stopcontact is en wanneer je het kiest
Bij een inbouw stopcontact hak je een sleuf en een inbouwdoos in de muur, zodat het contact vlak in de wand zit. Bij opbouw laat je de muur heel: het stopcontact zit in een doosje dat je op de muur schroeft, en de kabel loopt zichtbaar mee in een kabelgoot of een opbouwbuis. Minder mooi, veel minder werk, en op sommige plekken gewoon de verstandigste keuze.
Opbouw is op zijn plaats op een harde stenen of betonnen muur waar hakken een drama is, in een schuur, garage, kelder of zolder, en in een huurwoning waar je de wand niet wilt openbreken. In ons geval was het de schuur: een dubbele bakstenen muur uit dezelfde tijd als het huis, waar ik geen zin had om met een beitel doorheen te gaan. Een opbouwdoos, een stukje kabelgoot, klaar.
De keerzijde: alles zit zichtbaar op de muur, dus in een woonkamer kiezen de meeste mensen alsnog voor inbouw. Voor bijruimtes weegt het gemak zwaarder dan de schoonheid.
Eerst dit, anders begin je niet
Voordat er een schroevendraaier in de buurt komt, schakel je de hele groep uit waar je op aansluit. Niet de lichtschakelaar, niet alleen de zekering ernaast, maar de juiste groepsautomaat in de meterkast, helemaal om. De basisregels voor elektra zijn helder: je mag als particulier werken achter de meter, mits volgens de norm NEN 1010 en veilig uitgevoerd. Alles voor de meter is en blijft van de netbeheerder.
Daarna komt de stap die je nooit overslaat: controleren of het echt spanningsloos is. Gebruik een deugdelijke spanningszoeker of een duspol, geen goedkoop pennetje met een lampje, en test niet alleen tussen de fase en de nul maar ook tussen de fase en de aarde. Een nuldraad kan bij een fout namelijk ook spanning voeren. Pas als je zeker weet dat er niks meer op staat, gaat de kap eraf.
Joost had die eerste keer de groep uitgezet en wilde meteen aan de slag. De tester zei nog gewoon 230 volt. Bleek dat onze meterkast met potlood was gelabeld door een vorige bewoner, en dat wat er stond niet klopte met wat de automaat deed. We hebben groep voor groep uitgeschakeld tot de tester eindelijk nul gaf. Sindsdien geloven we de tester, niet het labeltje.
En dan de aarding, het punt waar oude huizen je verrassen. Een geaarde installatie hoort een randaardestopcontact te hebben, met een werkende aardverbinding. In woningen uit de jaren dertig zijn niet alle groepen altijd geaard, zeker niet in bijgebouwen. Zit er geen aarde op de groep, sluit dan geen gewoon stopcontact aan alsof het wel zo is. Dat is precies de situatie waarin je stopt en belt.
Zo plaats je het opbouw stopcontact
Met de groep uit en alles spanningsloos gaat het monteren eigenlijk snel. De opbouwdoos houd je tegen de muur, je tekent de gaten af, boort met een steenboor, zet de pluggen erin en schroeft de sokkel vast. Een basisuitleg over het plaatsen van een stopcontact helpt als je het voor het eerst doet, maar het principe blijft simpel: doos vast, kabel erin, draden op de juiste klem. De kabel voer je in via de kabelgoot of de opening in de doos.
Voor de bedrading zelf geldt: de aardedraad, geel met groen, gaat op de aardklem, de bruine fasedraad op de klem gemerkt met een L en de blauwe nuldraad op de N. Draai de schroefklemmen goed vast en controleer dat er geen koper bloot buiten de klem uitsteekt. De aansluiting en de draadkleuren behandel ik uitgebreider in het aparte artikel over een stopcontact aansluiten, want daar zit het echte precisiewerk. Schroef daarna de afdekplaat erop.
Zet pas als alles dicht en vast zit de groep weer aan, en test met een stekkertester of een spanningstester of het stopcontact het doet en juist is aangesloten. Een stekkertester van een paar euro vertelt je in één oogopslag of fase, nul en aarde op de goede plek zitten. Dat kleine ding heeft mij een keer behoed voor een verwisselde nul en aarde.
De aardlekschakelaar is geen detail
Een stopcontact hoort beveiligd te zijn door een aardlekschakelaar die bij een lekstroom razendsnel uitschakelt. De norm NEN 1010 schrijft voor dat de stopcontactgroepen in een woning beveiligd zijn met een aardlekschakelaar van maximaal 30 milliampère. Die 30 milliampère is geen willekeurig getal: het is de grens waaronder een lekstroom je hart net niet stillegt. Kijk in je meterkast of je zo’n aardlek hebt, meestal een blok met een testknop.
Heb je in een oud huis geen aardlekbeveiliging op de groep waar je op wilt aansluiten, dan is dat een reden om eerst een installateur te laten kijken. Een stopcontact bijplaatsen op een groep zonder aardlek en zonder aarde is geen kleine slordigheid, dat is het weglaten van precies de twee dingen die je bij een fout beschermen.
Wanneer je een erkend installateur inschakelt
Zelf een opbouw stopcontact aansluiten op een bestaande, geaarde groep met aardlek is voor een handige klusser goed te doen. Er zijn grenzen waar je overheen gaat naar het terrein van de vakman. Een nieuwe groep bijplaatsen in de meterkast, werk aan of voor de hoofdaansluiting, een stopcontact in de natte zones van een badkamer, of een installatie zonder aarde die eigenlijk gemoderniseerd moet worden: dat laat je doen.
Er speelt ook een verzekeringskant. Ontstaat er brand of schade door aantoonbaar ondeugdelijk elektrawerk, dan kan je verzekeraar de uitkering weigeren. Een erkend installateur, bij voorkeur aangesloten bij een branchevereniging als Techniek Nederland, werkt aantoonbaar volgens de norm. Twijfel je ergens halverwege, stop dan. Dat de kosten voor installateurs de laatste jaren flink zijn opgelopen zie je terug in onze Klushuis Verbouwprijsindex, en toch is dit een van de klussen waar dat geld soms de beste investering is die je doet.
Wij hebben dat opbouw stopcontact in de schuur uiteindelijk zelf geplaatst, op een groep die aarde en aardlek had. De tweede die ik wilde, in een oud gedeelte zonder aarde, heb ik bewust laten liggen tot de installateur toch langskwam. Niet alles is een principekwestie.
Veelgestelde vragen
Mag ik zelf een opbouw stopcontact plaatsen?
Ja, werk achter de meter mag je als particulier zelf doen, mits volgens de norm NEN 1010 en veilig uitgevoerd. Je sluit aan op een bestaande, geaarde groep met aardlekschakelaar. Voor een nieuwe groep, werk voor de meter of een stopcontact in een badkamerzone schakel je een erkend installateur in.
Hoe weet ik zeker dat de groep spanningsloos is?
Schakel de juiste groepsautomaat in de meterkast helemaal uit en controleer met een deugdelijke spanningszoeker of duspol. Test niet alleen tussen fase en nul, maar ook tussen fase en aarde, want een nuldraad kan bij een fout ook spanning voeren. Pas als alles nul aangeeft, begin je.
Wat is het verschil tussen een opbouw en een inbouw stopcontact?
Bij inbouw hak je een doos in de muur, zodat het stopcontact vlak in de wand zit. Bij opbouw schroef je het op de muur en loopt de kabel zichtbaar in een kabelgoot. Opbouw is sneller en ideaal voor harde stenen muren, schuren en huurwoningen waar je niet wilt hakken.
Heb ik een aardlekschakelaar nodig voor een stopcontact?
Ja. Volgens NEN 1010 moeten stopcontactgroepen in een woning beveiligd zijn met een aardlekschakelaar van maximaal 30 milliampère. Die schakelt bij een lekstroom razendsnel uit. Ontbreekt de aardlek op je groep, laat dan eerst een installateur je meterkast nakijken voor je een stopcontact bijplaatst.
Kan ik een opbouw stopcontact aansluiten zonder aarde?
Doe dat niet. Een stopcontact hoort een werkende aardverbinding te hebben. In oude huizen zijn niet alle groepen geaard, vooral niet in schuren en bijgebouwen. Zit er geen aarde op de groep, sluit dan geen randaardestopcontact aan alsof het wel geaard is, maar laat de installatie eerst nakijken en zo nodig moderniseren.
Fenne Wijngaard schrijft op Klushuis over alles wat een oud huis vraagt, van scheve muren tot de meterkast. Samen met Joost knap ik sinds 2018 ons huis uit 1931 op, met gezond respect voor 230 volt. Meer over ons lees je hier.
