De radiator in onze slaapkamer tikte zich een winter lang suf. ‘s Nachts een zacht geklok in de leiding, overdag een bovenkant die ijskoud bleef terwijl de onderkant gloeide. Een radiator ontluchten kost vijf minuten en lost precies dit op: er zat lucht in, en die lucht blokkeerde de warmte bovenin. Geen monteur, geen gedoe, alleen een sleuteltje van een paar euro en een oude doek.
Het korte antwoord: voelt je radiator bovenaan koud en onderaan warm, dan zit er lucht in en moet je ontluchten. Voelt hij juist onderaan koud en bovenaan warm, dan is het meestal geen lucht maar slib, en dan helpt ontluchten niks. Hieronder zie je per klacht wat er aan de hand is, en daarna loop je rustig het stappenplan door.
| Wat je merkt | Waarschijnlijke oorzaak | Wat je doet |
|---|---|---|
| Koud bovenaan, warm onderaan | Lucht bovenin de radiator | Ontluchten |
| Tikken, klokken of borrelen | Lucht in radiator of leiding | Ontluchten |
| Radiator warmt traag op, hoger gasverbruik | Lucht in het systeem | Ontluchten en daarna de druk checken |
| Koud onderaan, warm bovenaan | Slib op de bodem | Spuien of laten ontslibben, ontluchten helpt niet |
| Hele radiator blijft koud | Lucht of een dichtstaande kraan | Eerst ontluchten, anders kraan en installateur nakijken |
Hoe weet je dat er lucht in je radiator zit?
Lucht stijgt, dus die verzamelt zich op het hoogste punt van je radiator: bovenin. Daardoor wordt de bovenkant niet warm terwijl de onderkant dat wel is. Vaak hoor je het ook. Dat zachte tikken, klokken of borrelen als de verwarming aanslaat, is water dat langs een luchtbel klotst. Nefit Bosch noemt precies deze signalen als reden om te ontluchten: een koude bovenkant en geluid in de radiatoren.
Er is nog een reden om het niet te lang uit te stellen. Lucht in je systeem betekent dat de ketel harder moet werken om je huis warm te krijgen, en dat kost gas. Een radiator die maar half meedoet, trek je recht met een klusje van vijf minuten. Wij lieten die tikkende slaapkamerradiator veel te lang tikken, puur uit uitstelgedrag, en achteraf was dat gewoon zonde van de stookkosten.
Lucht of slib? Het verschil dat de meeste blogs overslaan
Hier gaat het vaak mis. Talloze how-to’s roepen dat je moet ontluchten zodra een radiator een koude plek heeft, maar dat klopt niet altijd. Zit de kou juist onderin, en is de bovenkant warm, dan is er geen lucht in het spel maar slib: een bezinksel van roest en vuil dat na jaren naar de bodem zakt. Vaillant legt dat onderscheid helder uit: lucht zit bovenin, slib onderin.
Waarom is dat belangrijk? Omdat je met ontluchten geen gram slib verwijdert. Je kunt draaien aan dat ventiel wat je wilt, een dichtgeslibde onderkant blijft koud. Daarvoor moet de radiator gespuid of het systeem ontslibd worden, en dat is een ander verhaal. Weet je dus eerst wat je voelt, boven of onder, dan weet je meteen of dit stappenplan jouw probleem oplost of niet.
Wat je nodig hebt
Weinig. Een ontluchtingssleuteltje, te koop bij elke bouwmarkt voor een paar euro, dat op het vierkante nokje van het ontluchtingsventiel past. Een oude doek of theedoek om het ventiel, en een bakje of kopje om het beetje water op te vangen. Past er geen sleutel op jouw ventiel, dan werkt soms een platte schroevendraaier of een muntje, afhankelijk van het type. Het ventiel zit altijd aan de bovenkant of bovenhoek van de radiator, nooit onderin.
Zo ontlucht je een radiator, stap voor stap
Stap 1. Zet je cv-ketel uit of de thermostaat op de laagste stand, zodat de pomp stopt. Draait de pomp nog, dan wervelt de lucht rond en krijg je hem niet netjes naar boven. Wacht daarna een minuut of twintig, zodat alle lucht rustig naar de hoogste punten kan stijgen.
Stap 2. Houd de doek en het bakje onder het ontluchtingsventiel. Zet het sleuteltje op het nokje en draai het voorzichtig een kwartslag open, niet verder. Je hoort meteen een sissend geluid: dat is de lucht die ontsnapt.
Stap 3. Laat de lucht er rustig uit sissen. Zodra er in plaats van lucht een straaltje water uit komt, is de radiator luchtvrij. Draai het ventiel dan meteen weer dicht. Niet te strak, gewoon tot het water stopt.
Stap 4. Herhaal dit bij elke radiator in huis, in de juiste volgorde (zie hieronder). Veeg het ventiel droog en check of het echt dicht zit.
Joost pakte dit bij de eerste radiator net iets te voortvarend aan. Ventiel wagenwijd open in plaats van een kwartslag, en pats, een streep roestbruin water over de muur die we net hadden geverfd. Sindsdien geldt bij ons de regel: kwartslag, doek eronder, en niet stoer doen. Die verfvlek zit er trouwens nog.
In welke volgorde ontlucht je de radiatoren?
De volgorde maakt echt uit, en juist daar gaat veel advies de mist in. In een huis met meer verdiepingen begin je onderaan, op de begane grond, en werk je omhoog naar de bovenste verdieping. De reden is logisch als je erover nadenkt. Ontlucht je eerst boven, dan zakt daarna het water uit de bovenste radiatoren weg als je beneden ontlucht, en trekt er opnieuw lucht naar boven. Van laag naar hoog werken duwt de lucht juist voor je uit naar het hoogste punt, waar hij eruit kan.
Staan er meerdere radiatoren op dezelfde verdieping, begin dan bij de radiator die het dichtst bij de ketel zit en eindig bij de verste. Klinkt het als priegelwerk? Dat valt mee. Voor de meeste rijtjeshuizen komt het neer op beneden beginnen en naar boven toe afwerken.
Controleer daarna de waterdruk
Bij het ontluchten laat je water en lucht ontsnappen, dus de druk in je installatie zakt bijna altijd een stukje. Kijk na afloop op de meter van je ketel. Staat de waterdruk van je cv-ketel onder de 1,2 bar, dan warmt je huis alsnog niet goed op en moet je bijvullen tot tussen de 1,5 en 2 bar. Hoe je dat precies doet, met de vulslang en een koude ketel, staat stap voor stap in ons stuk over je cv-ketel bijvullen. Ontluchten en bijvullen horen eigenlijk bij elkaar, als een setje.
Zet daarna je ketel weer aan en voel na een half uur of de radiatoren nu overal gelijkmatig warm worden. Doet er eentje nog steeds niet mee, ontlucht die dan nog een keer, want soms zit er meer lucht in dan je in één beurt eruit krijgt.
Hoe vaak moet je ontluchten?
Voor de meeste huizen is een of twee keer per jaar genoeg, en het handigste moment is aan het begin van het stookseizoen. Milieu Centraal rekent ontluchten en de waterdruk controleren tot het gewone onderhoud dat je zelf kunt doen. Wij pakken het elk najaar in één ronde aan, samen met het bijvullen. Kop koffie erbij, half uurtje werk, en het hele huis doet weer mee.
Merk je dat je veel vaker moet ontluchten, elke paar weken opnieuw lucht, dan is er iets anders aan de hand. Vaak komt er dan ergens verse lucht binnen via een klein lek of een defect onderdeel. Dat is het moment om een installateur te laten kijken, want blijven ontluchten dekt het probleem alleen maar toe.
Wanneer ontluchten niet helpt
Er is één situatie waarin dit hele stappenplan niets uithaalt: als het geen lucht is maar slib. Blijft de onderkant van je radiator koud terwijl je alles goed hebt ontlucht en de druk klopt, dan zit er waarschijnlijk bezinksel in. Dan is spuien of het systeem laten ontslibben de oplossing, en dat laat je meestal aan een installateur over. Zonde om er zelf eindeloos aan te blijven draaien.
Maar in verreweg de meeste gevallen is het gewoon lucht, en dan ben je met een sleuteltje en een half uurtje klaar. Onze slaapkamerradiator? Die tikt niet meer. Alleen die verfvlek herinnert ons er nog aan dat een kwartslag echt genoeg is.
Staat je radiator achter een ombouw, dan ontlucht je hem net even anders. In ons stuk over de radiator ombouw lees je wat dat betekent voor het warmteverlies en het onderhoud.
Veelgestelde vragen
Moet de cv-ketel aan of uit bij het ontluchten?
Uit. Zet je ketel uit of de thermostaat op de laagste stand, zodat de pomp stopt. Draait de pomp nog, dan blijft de lucht rondwervelen en krijg je hem niet goed weg. Wacht na het uitzetten zo’n twintig minuten, zodat de lucht rustig naar boven kan stijgen.
In welke volgorde moet ik mijn radiatoren ontluchten?
In een huis met meerdere verdiepingen begin je beneden en werk je naar boven. Zo duw je de lucht naar het hoogste punt, waar hij ontsnapt. Op dezelfde verdieping begin je bij de radiator dichtst bij de ketel en eindig je bij de verste.
Waarom blijft mijn radiator onderaan koud na het ontluchten?
Dan is het waarschijnlijk geen lucht maar slib. Lucht verzamelt zich bovenin, slib zakt naar de bodem. Een koude onderkant los je niet op met ontluchten, maar met spuien of het systeem laten ontslibben. Daarvoor kun je het beste een installateur inschakelen.
Hoe vaak moet je een radiator ontluchten?
Meestal een of twee keer per jaar, het handigst aan het begin van het stookseizoen. Moet je veel vaker ontluchten omdat er telkens opnieuw lucht in komt, dan is er waarschijnlijk een lek of een defect onderdeel en kun je beter een installateur laten kijken.
Fenne Wijngaard schrijft op Klushuis over alles wat een huis vraagt, van grote verbouwingen tot dit soort kleine winterklusjes. Samen met Joost knap ik sinds 2018 ons huis uit 1931 op, verfvlekken incluis. Meer over ons lees je hier.
