De verf op onze onderdorpel zag er prima uit, tot Joost er met een schroevendraaier in prikte en het ding zo een centimeter wegzakte in zacht, vezelig hout. Dat is het verraderlijke aan houtrot: onder een gave verflaag kan het hout allang zijn omgetoverd tot spons. Houtrot is geen rottend hout maar een schimmel, en die vreet van binnenuit terwijl de buitenkant nog netjes oogt. Herkennen doe je dan ook niet met je ogen, maar met een prik. En de aanpak hangt af van hoe diep het zit.
Het korte antwoord. Je test houtrot met de priktest: zakt een schroevendraaier makkelijk in het hout, dan is het aangetast. Een klein, oppervlakkig plekje repareer je zelf met een houtrotverharder en epoxy vulmiddel. Zit de rot diep, in een dragend deel, of gaat het om een woekerende zwam, dan vervang je het hout of bel je een specialist. Wat bij jou past, bepaal je hieronder.
Die uitkomst is een richting. Voordat je begint, is het goed te weten met welke soort rot je te maken hebt, want niet alle houtrot is even onschuldig. Lees vooral verder.
Hoe herken je houtrot?
De eerste signalen zitten in de verf. Bladderende of bobbelige verf, kleine scheurtjes en een verkleuring naar grijs of donkerbruin wijzen op vocht en mogelijk rot eronder. Ruik je een muffe geur rond een kozijn, dan is dat een extra teken. Maar zekerheid geeft pas de priktest.
Prik met een schroevendraaier of mes op de verdachte plekken: de onderdorpel, de hoeken en de aansluiting met het metselwerk. Het klusadvies van GAMMA over houtrot beschrijft die test goed. Zakt de punt er makkelijk in of komt er vezelig, sponsachtig hout mee, dan is het houtrot. Blijft het hout hard en veert het terug, dan is het gezond. Zo weet je in tien seconden waar je aan toe bent.
Welke soort houtrot? Natrot en de gevaarlijke huiszwam
Houtrot is een verzamelnaam voor houtaantastende schimmels, en het verschil bepaalt hoe erg het is. Natrot ontstaat op nat hout en blijft beperkt tot het vochtige deel. Vervelend, maar te overzien: haal de vochtbron weg, vervang of repareer het aangetaste hout en je bent klaar.
Anders wordt het bij droogrot en de beruchte huiszwam. Die schimmel kan zich verspreiden door het hout en zelfs door het metselwerk, ook op plekken die niet direct nat zijn, en richt verreweg de meeste schade aan gebouwen aan. Vermoed je een woekerende, pluizige of paddenstoelachtige zwam, dan is dat geen doe-het-zelfklus. Schakel meteen een specialist in, want het bestrijden van deze zwammen is voorbehouden aan gediplomeerde vakmensen.
Zo repareer je houtrot zelf
Een klein, oppervlakkig plekje op een niet-dragend deel, zoals een raamdorpel, kun je prima zelf herstellen. Hak of steek eerst al het zachte, aangetaste hout weg tot je op hard, gezond hout stuit. Dit is het belangrijkste en meest onderschatte deel: laat je ook maar een beetje rot zitten, dan gaat het eronder gewoon door.
Behandel het uitgeharde hout daarna met een houtrotverharder, die de vezels weer stevig maakt, en vul de holte op met een tweecomponenten houtreparatiepasta of epoxy. Het stappenplan van Praxis voor houtrotreparatie loopt de volgorde netjes na. Laat alles goed drogen, want restvocht verpest de hechting, schuur de reparatie glad en schilder hem in de kleur van het kozijn.
En daar ging Joost te snel. Voor een bezichtiging smeerde hij een zachte onderdorpel vol met plamuur en verf, zodat het er weer keurig uitzag, zonder het rotte hout eruit te halen. Het zag er een week prachtig uit. Een jaar later kon je met een vinger door de hele dorpel heen duwen, want de schimmel had onder de mooie laag ongestoord doorgewerkt. We hebben het hele stuk alsnog moeten vervangen. Cosmetica lost houtrot niet op, het verstopt hem alleen.
Vocht is de echte oorzaak
Houtrot komt nooit uit het niets. Zonder vocht kan de schimmel niet groeien, dus de echte oplossing zit in het droog krijgen en houden van het hout. Een slecht sluitende kier, een lekkende dakgoot of optrekkend vocht in de muur ernaast houdt het hout vochtig en de rot aan de gang. Hoe je dat laatste aanpakt, staat in ons stuk over optrekkend vocht.
Onderhoud daarom je schilderwerk, want een gave verflaag houdt het water buiten, en zorg voor goede ventilatie. Dezelfde vochtaanpak beschermt trouwens ook tegen aantasting van binnenuit, zoals we uitleggen in ons stuk over houtworm herkennen en bestrijden. Bij ons kijken we sinds die verdwenen dorpel elk najaar de kozijnen na met een schroevendraaier in de hand. Meer over ons lees je hier.
Vocht en schimmel maken hout zacht, maar ook kevers vreten zich er dwars doorheen. Hoor je 's zomers geknaag in een balk, lees dan ons stuk over boktor bestrijden, want die aantasting is een stuk serieuzer.
Veelgestelde vragen
Hoe herken je houtrot?
Aan bladderende of bobbelige verf, scheurtjes, een grijze of donkerbruine verkleuring en een muffe geur. Zekerheid geeft de priktest: prik met een schroevendraaier in de onderdorpel en de hoeken. Zakt de punt er makkelijk in of komt er vezelig hout mee, dan is het houtrot. Hard, terugverend hout is gezond.
Kun je houtrot zelf repareren?
Een klein, oppervlakkig plekje op een niet-dragend deel repareer je zelf. Hak al het zachte hout weg tot op gezond hout, behandel het met een houtrotverharder en vul de holte met tweecomponenten houtreparatiepasta of epoxy. Laat het goed drogen, schuur en schilder. Bij diepe of dragende schade vervang je het hout.
Wanneer moet je hout met houtrot vervangen?
Als de rot diep zit, een dragend of constructief deel is aangetast, of het aangetaste oppervlak groot is, is repareren geen betrouwbare oplossing meer. Dan vervang je het hout. Ook bij een woekerende zwam zoals huiszwam laat je het beoordelen en aanpakken door een specialist.
Wat is het verschil tussen natrot en huiszwam?
Natrot ontstaat op nat hout en blijft beperkt tot het vochtige deel, dat is te overzien. Huiszwam en droogrot zijn ernstiger, want die kunnen zich door hout en zelfs metselwerk verspreiden, ook zonder directe natheid, en veroorzaken de meeste schade aan gebouwen. Vermoed je huiszwam, schakel dan direct een specialist in.
Waardoor ontstaat houtrot?
Door een houtaantastende schimmel, en die heeft altijd vocht nodig. Een lekkende dakgoot, een slecht sluitende kier, achterstallig schilderwerk of optrekkend vocht houdt het hout vochtig, waardoor de schimmel kan groeien. Houd het hout droog en het schilderwerk gaaf, en houtrot krijgt geen kans.
Fenne Wijngaard schrijft op Klushuis over alles wat een oud huis vraagt, van scheve muren tot een onderdorpel die je met een vinger doorboorde. Samen met Joost knap ik sinds 2018 ons huis uit 1931 op. Meer over ons lees je hier.
